rome
Ga naar: Rome index monumenten / Rome links / Rome archaeologisch /
Rome homepage
/ kaart van Rome
lapis niger
 
De cippus (vierkante grafstèle)

Voor de Curia an het andere eind van het Comitium bevindt zich de "Lapis Niger", het zogenaamde "Graf van Romulus". Het bestaat uit een bijna vierkant gedeelte van zwart marmer, afgebakend door rechtopstaande witte marmeren platen (zie foto hieronder). Dit is aangebracht bij de herinrichting van de Curia en het Comitium ten tijde van Caesar en Augustus om het eronder gelegen zeer oude monument en heilige plaats te markeren. Hierbij werden de oude monumenten "afgetopt" en als fundament gebruikt (zie reconstructieschets hieronder). De monumenten onder de "Lapis Niger" zijn in 1899 ontdekt en blootgelegd door Giacomo Boni.

Het eronder gelegen monumentale (nu afgetopte) complex, waarvan de oudste delen (o.a. de cippus) stammen uit de 6e eeuw v.C., draagt sporen van een verwoesting, vermoedelijk die van de invasie van de Galliërs in 387 v.C. Het complex (zie reconstructie schets hieronder) omvatte drie delen: een groot altaar, een zuil of sokkel, waarop zich een standbeeld kan hebben bevonden en de cippus (grafstèle).

--- de cippus: vierkant en op de vier zijden bevindt zich de oudste (6e eeuw v.C.) Latijnse inscriptie, die ons overgeleverd is. Hij is geschreven in "boustrophedon" , i.e. "zoals een os ploegt" , dus de regels afwisselend van boven naar beneden en van beneden geschreven. Al is door de aftopping een deel van de tekst verdwenen, toch kan men eruit opmaken dat het hier gaat om een gewijde plaats, want "degene, die deze plaats bezoedelt zij vervloekt..." . Verder spreekt de inscriptie van iets dat toegestaan is aan de koning (recei = regi) van een heraut (kalator) en van lastdieren (iouxmenta = iumenta). Het gaat dus blijkbaar om een "lex sacra"met voorschriften betreffende de riten voor het naburige altaar.

(Lees verder onder de afbeelding)

Lapis niger (zgn. graf van Romulus)

De overlevering spreekt van de Lapis Niger als het graf van Romulus (of van Faustulus - de herder die de tweeling Romulus en Remus bij zich in huis nam - of van Hostilius, de grootvader van koning Tullus Hostilius). Dat men ook in de oudheid - voor zover wij weten - al niet meer zeker wist wat het precies was, komt voort uit het feit dat er niets over overgeleverd is door schrijvers uit de tijd voor de veranderingen door Caesar en Augustus en doordat er twee overleveringen bestaan over de "dood" van Romulus. Volgens de ene zou hij vermoord zijn door de senatoren wegens zijn dictatoriale bewind, volgens de meer gangbare zou hij in een plotseling optredende duisternis met donder en bliksem opgenomen zijn onder de goden als de god Quirinus.

Het zou hier dus kunnen gaan om een "heroön", een klein heiligdom gewijd aan de onder goden opgenomen stichter van een stad, zoals de Grieken plaatsten op de "agora" (Grieks equivalent van het forum). Maar tegenwoordig gaat men op grond van een groot aantal litteraire en archaeologische bronnen uit van de zeer waarschijnlijke hypothese dat het hier gaat om een heiligdom van Vulcanus (Vulcanal), gewoonlijk opgericht op plaatsen waar goden zich kenbaar gemaakt hadden met (donder en) bliksem!

In concreto zou het hier dan gaan om het heiligdom opgericht op het Comitium door koning Servius Tullius ter ere van en op de plaats in het forumdal waar Romulus en Titus Tatius elkaar ontmoet zouden hebben en vrede gesloten na de slag tussen de Romeinen en Sabijnen ( Het Comitium zou hieraan ook zijn naam ontleend hebben: cum-ire = samenkomen) en tevens op de plaats waar Romulus (gedood of) ten hemel gevaren zou zijn. Met name deze laatste overlevering maak een identificatie van het "heroön" van de mythische stichter met het Vulcanal als "graf" van Romulus verklaarbaar.

Zo is ook te begrijpen dat het gedenkteken voor Romulus door Caesar en Augustus middels de Lapis Niger een heilige plaats op het Comitium bleef maar even verder gewoon een ander Vulcanal gebouwd werd. De Lapis Niger was en bleef de plaats van Romulus, alias Quirinus.
 
(Mogelijke reconstructie van) Lapis niger (zgn. graf van Romulus)